Συναλλακτικη αναλυση

Please activate JavaScript to view this video.
Video-Link: https://www.youtube.com/watch?v=RxH6Kv1O_zc

Επιλέξτε υπότιτλους στο μενού βίντεο

Η συναλλακτική ανάλυση δημιουργήθηκε από τον Eric Berne – έναν Καναδό ψυχίατρο – για να εξηγήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Η θεωρία βασίζεται στις ιδέες του Φρόιντ αλλά είναι σαφώς διαφορετική. Ο Berne πίστευε ότι η κατανόηση για την προσωπικότητα του ασθενούς θα μπορούσε να ανακαλυφθεί καλύτερα με την ανάλυση των κοινωνικών συναλλαγών των ασθενών.

Οι πιο σημαντικές παραδοχές της ΣA είναι

  • Όλοι γεννιούνται εντάξει
  • όλοι μπορούν να σκεφτούν και
  • ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του που σημαίνει ότι αποφασίζει για το πεπρωμένο του και μπορεί να αλλάξει την απόφαση

Σχετικά με την ερώτηση γιατί οι άνθρωποι σκέφτονται, ενεργούν και αλληλεπιδρούν όπως κάνουν, ο Berne ανακάλυψε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί σαν βιντεοκάμερα. Καταγράφει όλες τις σκέψεις, τα αισθήματα και τα συναισθήματά μας τα οποία τείνουμε να επαναλαμβάνουμε στην ενήλικη ζωή μας.

Όλα αυτά υποστηρίζουν την ανάπτυξη ενός συνεπούς μοτίβου συναισθημάτων και εμπειρίας που σχετίζεται άμεσα με ένα αντίστοιχο μοτίβο συμπεριφοράς.

Τι είναι η συναλλαγή

Μια συναλλαγή είναι η θεμελιώδης μονάδα της κοινωνικής επαφής. Αυτό σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη συμπεριφορά ή καλύτερη απάντηση, ακολουθεί ένα ερέθισμα.
Εάν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι συναντηθούν, τελικά ένας από αυτούς θα μιλήσει ή θα δώσει κάποια άλλη ένδειξη αναγνώρισης της παρουσίας των άλλων.

Ένα άλλο πρόσωπο στη συνέχεια θα πει ή θα κάνει κάτι το οποίο σχετίζεται κατά κάποιο τρόπο με το ερέθισμα. Πριν να αναπτύξει τα προαναφερθέντα υπόβαθρα και η σκέψη ότι ένας άνθρωπος γεννιέται ως βιολογικό ον και ον λογικής και ηθικής, ο Berne ανέπτυξε τις 3 συμπεριφορές του.

Ο Berne κατάλαβε ότι υπάρχουν τρεις ξεχωριστές συμπεριφορές σε όλους τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι αλλάζουν από τη μια συμπεριφορά στην άλλη κατά τη διάρκεια των συναλλαγών τους. Αυτή η αλλαγή μπορεί εύκολα να παρατηρηθεί από τους τρόπους, τις εμφανίσεις, τις λέξεις, τις χειρονομίες και τους τόνους.

Οι τρεις ξεχωριστές καταστάσεις που ονομάζονται συμπεριφορές είναι η συμπεριφορά του γονέα, η συμπεριφορά του ενήλικα και η συμπεριφορά του παιδιού. Η συμπεριφορά του γονέα παράγεται από την αναπαραγωγή εγγραφών στον εγκέφαλο των αναμφισβήτητων ή επιβαλλόμενων εξωτερικών γεγονότων που αντιλαμβάνεται το άτομο πριν από την κοινωνική του ανάπτυξη. Αυτή η συμπεριφορά αποτελείται από ΟΧΙ, ΜΗΝ, ΠΩΣ ΝΑ. Με άλλα λόγια, αυτή η συμπεριφορά αποτελείται από τις «διδαχθείσες – έννοιες» της ζωής.

Η συμπεριφορά του παιδιού είναι η απάντηση που το μικρό άτομο παρήγαγε σε αυτό που είδε, άκουσε, αισθάνθηκε και κατανόησε. Με άλλα λόγια, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί η συλλογή των «αισθανόμενων εννοιών» της ζωής.

Η συμπεριφορά του ενήλικα εκπληρώνει το καθήκον ενημέρωσης τόσο των δεδομένων των παιδιών όσο και των δεδομένων των γονέων με συνεχή επιθεώρηση αυτών των δεδομένων σε σύγκριση με την αληθινή πραγματικότητα. Για να συνοψίσουμε:

Όπως πιθανώς υποθέτετε υπάρχουν διαφορετικοί χαρακτήρες οι οποίοι έχουν διαφορετική έκφραση αυτών των συμπεριφορών. Τα παρακάτω τρία παραδείγματα θα βοηθήσουν στην κατανόηση:

  • Ένα άτομο με ισχυρή έκφραση της συμπεριφοράς του γονέα μπορεί να χαρακτηριστεί ως προγραμματικά προσανατολισμένος. Συνηθίζει να δίνει εντολές σε άλλους ή μπορεί να είναι επικριτικός κατά των άλλων.
  • Εάν εκφράζεται η συμπεριφορά του ενήλικα, τόσο περισσότερο το άτομο μπορεί να χαρακτηριστεί ως άνθρωπος της πραγματικότητας όπως είναι οι αστροφυσικοί
  • Ένα άτομο με ισχυρή έκφραση της συμπεριφοράς του παιδιού μπορεί να χαρακτηρισθεί συναισθηματικό άτομο. Συνήθως, οι κωμικοί είναι μάλλον συναισθηματικοί παρά ένα από τα άλλα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά.

Βασικά, η συμπεριφορά του γονέα μπορεί να έχει δυο λειτουργίες. Από τη μία πλευρά, μπορεί να είναι η παραχώρηση άδειας, η ανατροφή, η απαλότητα και η αγάπη. Σε αυτή την περίπτωση, αναφέρεται ως η συμπεριφορά ανατροφησ του γονεα. Από την άλλη πλευρά, η συμπεριφορά του γονέα μπορεί να είναι περιοριστική με υγιή τρόπο. Αυτό το μέρος της συμπεριφοράς του γονέα ονομάζεται κριτικος γονεασ. (Σε ορισμένες περιπτώσεις, ονομάζεται Προκατειλημμένος Γονέας). Καλύπτει τις προκαταλήψεις πεποιθήσεων, σκέψεων και συναισθημάτων που αποκτήσαμε από τους γονείς μας. Στην πραγματικότητα, ένα μέρος των ιδεών που αποθηκεύουν οι άνθρωποι στη συμπεριφορά του γονέα μπορεί να είναι ευεργετικό για τη διαχείριση της ζωής τους, ενώ άλλες ιδέες των γονέων δεν είναι. Ως εκ τούτου, αξίζει να επιλέξουμε ποιες πληροφορίες αποθηκεύουμε στο κεφάλι μας. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να κρατήσουμε τις πληροφορίες που είναι βοηθητικές στη διαχείριση της ζωής μας και να τροποποιήσουμε το μέρος που δεν είναι.

Η συμπεριφορά του ενηλικα είναι ο τόπος επεξεργασίας των δεδομένων. Αυτό το μέρος της συμπεριφοράς αντλεί λογικά συμπεράσματα, επεξεργάζεται τα δεδομένα με ακρίβεια, σκέφτεται, ακούει, βλέπει και μπορεί να παράγει λύσεις σε προβλήματα που εξετάζουν τα γεγονότα και όχι τα παιδικά μας συναισθήματα ή τις προκαθορισμένες σκέψεις.

Δύο μέρη αποτελούν τη συμπεριφορά του παιδιού: Το ελευθερο παιδι (το οποίο ονομάζεται επίσης το Φυσικό Παιδί) και το προσαρμοσμενο παιδι (του οποίου το Επαναστατικό Παιδί είναι μέρος).

Η συμπεριφορά του Ελεύθερου Παιδιού είναι εκεί που βρίσκονται τα αυθόρμητα συναισθήματα και οι συμπεριφορές μας. Αυτή η συμπεριφορά βιώνει τον κόσμο με γρήγορο και άμεσο τρόπο. Το Ελεύθερο Παιδί μπορεί να είναι συναισθηματικό, εκφραστικό, παιχνιδιάρικο και αυθεντικό. Μαζί με τη συμπεριφορά του ενήλικα, είναι ο χώρος δημιουργικότητας. Η ύπαρξη μιας κυρίαρχης συμπεριφοράς του Ελεύθερου Παιδιού είναι πολύ σημαντική για την ύπαρξη στενών σχέσεων. Όποτε προσαρμόζουμε τρόπους που μας φέρνουν πιο κοντά στο Ελεύθερο Παιδί μας (δηλαδή στον αληθινό εαυτό μας), αυξάνουμε τον βαθμό οικειότητας που μπορούμε να βιώσουμε στη ζωή μας.

Σε κάποιο βαθμό, όλοι μάθαμε να συμμορφωνόμαστε με μηνύματα που λάβαμε όταν μεγαλώναμε. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συμπεριφορά του Προσαρμοσμένου Παιδιού. Η προσαρμογή είναι μια ικανότητα που όλοι έχουμε αποκτήσει με διάφορους τρόπους. Υπάρχουν φορές που αντιδρούμε στα περιοριστικά μηνύματα των γονέων στα οποία επαναστατούμε αντί να συμμορφωνόμαστε με αυτά. Αυτό συνθέτει τη συμπεριφορά του Επαναστατικού Παιδιού που αντιπροσωπεύει μια εναλλακτική λύση στη συμμόρφωση. Παρόλα αυτά, είναι ένας τρόπος απάντησης στα μηνύματα των γονέων. Έτσι, είναι μια μορφή προσαρμογής από μόνη της.

Θέσεις Ζωής

Με βάση τα ληφθέντα μηνύματα και τις αποφάσεις που λαμβάνονται, ένα μικρό παιδί αναπτύσσει μια βασική θέση ζωής. Τις ονομάζουμε «υπαρξιακές θέσεις» επειδή επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε την ύπαρξή μας και την ύπαρξη των άλλων. Υπάρχουν τέσσερις βασικές θέσεις ζωής. Αυτές είναι:

Οι περισσότεροι άνθρωποι γεννιούνται στη θέση να νιώθουν εντάξει για τον εαυτό τους και εντάξει για τους άλλους. Αν τα πράγματα πάνε καλά, θα είναι σε θέση να διατηρήσουν αυτή τη θέση καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Αυτό βοηθά στη διαμόρφωση της βάσης για ένα σενάριο υγιούς ζωής. Αν ένα άτομο αντιμετωπίζεται άσχημα ή κακοποιείται, αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να αισθάνεται αβοήθητο, ανίσχυρο και θυμωμένο και αυτός ή αυτή μπορεί να μετακινηθεί σε μια θέση να πιστεύει ότι «είμαι εντάξει, εσύ δεν είσαι εντάξει».

Ένα τέτοιο άτομο μπορεί να οικοδομήσει μια ζωή σε αυτή την θυμωμένη θέση και να αποδεικνύει συνεχώς στον εαυτό του ότι οι άλλοι δεν είναι εντάξει. Αυτή η θέση συνεπάγεται έλλειψη εμπιστοσύνης σε άλλους και καθιστά δύσκολο για το άτομο να διαμορφώσει και να διατηρήσει στενές φιλίες ή σχέσεις.

Αν ένα άτομο δεν είναι καλά φροντισμένο και λαμβάνει μηνύματα που μειώνουν την αίσθηση της αυτοεκτίμησής του, αυτό το άτομο μπορεί να κινηθεί στη θέση να αισθάνεται ότι δεν είναι εντάξει, ενώ άλλοι είναι εντάξει. Αυτή η θέση αφήνει επίσης το άτομο με δυσκολία να αισθάνεται καλά για τον εαυτό του τόσο στον χώρο εργασίας όσο και στη διαμόρφωση σχέσεων εμπιστοσύνης και διάρκειας. Όταν τα πράγματα πηγαίνουν στραβά κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, ένα άτομο μπορεί να καταλήξει στην υπαρξιακή θέση του «Δεν είμαι εντάξει, δεν είσαι εντάξει». Αυτή είναι η θέση ζωής της απόγνωσης. Το άτομο σε αυτή τη θέση έχει μεγάλη δυσκολία στο να δει το καλό σε οποιονδήποτε και δυσκολεύεται να έχει οποιαδήποτε ελπίδα για το μέλλον.

Ωστόσο, ακόμη και οι άνθρωποι σε αυτή τη θέση μπορούν να αλλάξουν. Μπορούν να μεγαλώσουν για να κατανοήσουν τις εμπειρίες της ζωής που τους οδήγησαν να έχουν αυτήν την άποψη και μπορούν να μάθουν τρόπους ώστε να αλλάξουν αυτές τις πρώτες αποφάσεις που υποστηρίζουν αυτές τις αρνητικές πεποιθήσεις. Δεδομένου ότι είμαστε σχεδόν όλοι γεννημένοι στη θέση του «Είμαι εντάξει, είσαι εντάξει», μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτή την πεποίθηση ακόμη και αν οι εμπειρίες στη ζωή μας οδήγησαν να νιώσουμε διαφορετικά. Αξίζει να ψάξετε για να καταλάβετε πώς επηρεαστήκατε από τα γεγονότα της δικής σας ζωής, ώστε να μπορείτε να επιστρέψετε σε ένα μέρος που γνωρίζετε ότι τόσο εσείς όσο και οι άλλοι άνθρωποι είστε εντάξει.

Παραδείγματα για την επίδραση των θέσεων ζωής

Εάν οι άνθρωποι ενεργούν κυρίως από τη συμπεριφορά του παιδιού, πιθανότατα συχνά αισθάνονται επιτιθέμενοι από τον συνομιλητή. Τείνουν να ερμηνεύουν μια κακή πρόθεση στον σκοπό της συνομιλίας του αντιπάλου. Η αιτία συχνά βασίζεται στην πεποίθηση του εαυτού «Δεν είμαι εντάξει». Ακόμη και θετικές δηλώσεις θα ερμηνευτούν με την προαναφερθείσα έννοια. Αυτό συμβαίνει λόγω της έμφυτης τάσης, ότι κάθε δήλωση πρέπει να εκληφθεί με την έννοια της φιλοσοφίας ζωής του ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΕΝΤΑΞΕΙ. Η συνέπεια είναι η απώλεια της ικανότητας να δημιουργηθούν αναφορές πραγματικής ζωής.

Η τελευταία αυτή συνέπεια είναι παρόμοια για τα άτομα που ενεργούν από τη συμπληρωματική θέση ζωής της συμπεριφοράς του κριτικού γονέα. Έχουν την τάση να επικοινωνούν μόνο από τη θέση του ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΕΝΤΑΞΕΙ. Με τη στάση των ενεργειών και συμπεριφορών της αναθεώρησης κριτικής του αντιπάλου, προσπαθούν να ξεπεράσουν τη δική τους θέση «ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΕΝΤΑΞΕΙ». Επίσης είναι και ζήτημα απώλειας της ικανότητας να δημιουργηθούν αναφορές πραγματικής ζωής.

Συμπεριφορικά χαρακτηριστικά των καταστάσεων συμπεριφοράς

Στα παρακάτω παραδείγματα, θα πάρετε μια εικόνα για διάφορα στοιχεία συμπεριφοράς των καταστάσεων συμπεριφοράς. Γι ‘αυτό και θα αναφέρουμε τα λειτουργικά χαρακτηριστικά για να έρθουμε σε επαφή και για να ενισχύσουμε τον εαυτό μας σε περιστασιακά περιβάλλοντα

  1. Απάντηση σε άλλους
  2. Αντιμετωπίζοντας άλλους
  3. Αντιμετωπίζοντας τον εαυτό

Μια άλλη εκδοχή για να είναι σαφής σε αυτό το σημείο είναι η σύγκριση των χαρακτηριστικών που μπορεί να φανερωθεί από ένα άτομο σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά στον ακόλουθο πίνακα:


Please activate JavaScript to view this video.
Video-Link: https://www.youtube.com/watch?v=MoexjDJ3OHI

Επιλέξτε υπότιτλους στο μενού βίντεο

Ευθείς / συμπληρωματικές συναλλαγές

Μια άλλη σημαντική έννοια της συναλλακτικής ανάλυσης είναι αυτή των συναλλαγών. Οι συναλλαγές αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και συγκεκριμένα ποια συμπεριφορά στο άτομο Α μιλάει σε ποια συμπεριφορά στο άτομο Β. Μπορεί να έχετε παρατηρήσει ότι μερικές φορές η επικοινωνία συνεχίζεται με ένα απλό και εύκολο τρόπο που φαίνεται να πηγαίνει ομαλά. Ωστόσο, σε άλλες στιγμές, τα πράγματα φαίνεται να μπερδεύονται, να προκαλούν σύγχυση, να είναι ασαφή και να μην ικανοποιούν. Η κατανόηση των συναλλαγών μπορεί να σας βοηθήσει να διατηρήσετε την επικοινωνία σας με άλλους όσο πιο σαφής θα θέλατε να είναι.

Μπορούμε να ονομάσουμε μια συναλλαγή ως παράλληλη ή ευθεία αν στο παράδειγμά μας δύο άτομα από τη συμπεριφορά του ενήλικα μιλάνε μεταξύ τους. Επίσης, μια συναλλαγή είναι ευθεία και συμπληρωματική, εάν ένα άτομο με συμπεριφορά ενήλικα μιλάει σε ένα άτομο στη συμπεριφορά του παιδιού, όπως σε αυτό το παράδειγμα ενός παιδιού που μιλάει με έναν γονέα.

A: «Τι ώρα είναι;»

B: «Έντεκα και τέταρτο».

B: «Είναι πολύ δύσκολο για μένα, δεν μπορώ να το κάνω αυτό».

A: «Δεν πειράζει, θα το κάνω εγώ για σένα».

Διασταυρωμένες συναλλαγές

Η περίπτωση κατά την οποία οι άνθρωποι επικοινωνούν με διασταυρούμενες συναλλαγές προκαλεί μια αποτυχία της επικοινωνίας. Οι διασταυρούμενες συναλλαγές εμφανίζονται όταν μια απροσδόκητη απάντηση δίνεται σε ένα μήνυμα που στέλνει ένα άτομο. Διατηρούν τη δυνατότητα για συγκρούσεις.

Στο πρώτο μας παράδειγμα, ο ερωτώμενος προέρχεται από τη συμπεριφορά του κριτικού γονέα για να περάσει τη συναλλαγή και αυτή η επικοινωνία αποτυγχάνει.

B: «Τι ώρα είναι;»

A: «Τι… δεν έχεις μάθει να διαβάζεις την ώρα;»

Στο δεύτερο παράδειγμα, ο ερωτώμενος προέρχεται από τη συμπεριφορά του γονέα αντί του παιδιού περνώντας έτσι τη συναλλαγή.

A: «Θέλω να αναφέρεις ακριβώς αμέσως μετά την παραγγελία»!

B: «Και θέλω να με πληρώσεις έγκαιρα»!

Στο τρίτο παράδειγμα, ο ερωτώμενος προέρχεται επίσης από τη συμπεριφορά του παιδιού ως αποστολέας και όχι από τη συμπεριφορά του γονέα ανατροφής όπως αναμενόταν.

A: «Αισθάνομαι πολύ άρρωστος»!

B: «Και εγώ ακόμα περισσότερο»!!!

Όταν μια συναλλαγή διασχίζεται, υπάρχει μια διακοπή στην επικοινωνία και ένα ή και τα δύο άτομα θα χρειαστεί να αλλάξουν τις συμπεριφορές τους για να αποκατασταθεί η επικοινωνία.

Κρυφές συναλλαγές

Οι κρυφές συναλλαγές είναι περίπλοκες. Περιλαμβάνουν περισσότερες από δύο συμπεριφορές και ένα συγκεκαλυμμένο μήνυμα αποστέλλεται. Το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς μιας κρυφής συναλλαγής καθορίζεται στο ψυχολογικό και όχι στο κοινωνικό επίπεδο.

«  Προφανές μήνυμα

A: «Μπορώ να σου δείξω τον αχυρώνα»;
B: «Ω ναι, με ενδιαφέρει η αρχιτεκτονική».

«  Κρυμμένο μήνυμα

A: «Τι λες για κύλισμα στα άχυρα»;
B: «Ας πάμε τώρα»!

Στο παράδειγμα, ο αποστολέας προφανώς ρωτά από τη συμπεριφορά του ενήλικα και ο ερωτώμενος απαντά συμπληρωματικά ενώ η κατάλληλη σημασία της συναλλαγής συμβαίνει μεταξύ των συμπεριφορών του παιδιού.

Όταν μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε και να διαφοροποιούμε τις ευθείες, διασταυρωμένες και κρυφές συναλλαγές, αυξάνουμε την ικανότητά μας να επικοινωνούμε ξεκάθαρα με άλλους. Οι συνομιλίες που προέρχονται από ευθείς συναλλαγές είναι πιο συναισθηματικά ικανοποιητικές και παραγωγικές από τις συνομιλίες που έχουν συχνές διασταυρωμένες συναλλαγές. Το να γίνεις ειδικός στην αναγνώριση των συμπεριφορών και των ευθέων, των διασταυρωμένων και των κρυφών συναλλαγών χρειάζεται χρόνο. Στην αρχή, θα πρέπει να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό που συμβαίνει τόσο μέσα σας όσο και με άλλους. Με την εξάσκηση, ο προσδιορισμός των ποικίλων συμπεριφορών και των διαφορετικών ειδών συναλλαγών γίνεται δεύτερη φύση.

sources:

Berne, Eric, Transactional Analysis in Psychotherapy: A Systematic Individual and Social Psychiatry, Mansfield Centre: Martino Publishing, 2015. p. 87.

Steiner, Claude, Scripts People Live: Transactional Analysis of Life Scripts, New York: Grove Press, 1974. p. 27 ff.

Berne, Eric, What Do You Say After You Say Hello?, London: Random House, 1975. p. 30 ff.

Harris, Thomas A., I’m OK – you’re OK, London: Arrow Books, 1973. p. 11 ff

https://en.wikipedia.org/wiki/Transactional_analysis

https://en.wikipedia.org/wiki/I%27m_OK_–_You%27re_OK

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License

additional resources:

Carol Solomon, Transactional Analysis Theory: The Basics, Vol. 33, January 2003

http://www.uktransactionalanalysis.co.uk/

Exercise it!

To get more familiar with it please use the exercise sheet.

The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement of the contents which reflects the views only of the authors, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein.

Συναλλακτικη αναλυση